Ο καρκίνος του προστάτη είναι ο συχνότερα διαγνωσμένος καρκίνος στους  άνδρες και αποτελεί την τρίτη αιτία θανάτου λόγω καρκίνου, μετά τον καρκίνο του πνεύμονα και του παχέος εντέρου.

Καθώς, μάλιστα,  το προσδόκιμο επιβίωσης αυξάνει και ο γενικός πληθυσμός γηράσκει, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας εκτιμά ότι ο αριθμός των ασθενών θα τριπλασιαστεί μέχρι το 20301.
Στους περισσότερους ασθενείς, η διάγνωση γίνεται τυχαία, στα πλαίσια καθιερωμένου ελέγχου υγείας που περιλαμβάνει ουρολογική εξέταση και εργαστηριακές αναλύσεις όπως για παράδειγμα το ειδικό προστατικό αντιγόνο (PSA).  Οι ασθενείς μπορεί να παραμένουν για πολλά έτη χωρίς συμπτώματα ή με μη ειδικά συμπτώματα, όπως συχνουρία, δυσκολία στην ούρηση, κ.λπ. Σε προχωρημένο στάδιο, μπορεί να προστεθούν πιο ειδικά συμπτώματα από το κατώτερο ουροποιητικό σύστημα (αίμα στα ούρα ή στο σπέρμα, αίσθημα ατελούς κένωσης κύστης, δυσκολία στυτικής λειτουργίας, κλπ), ή από τις μεταστάσεις (συνηθέστερα, έντονα οστικά άλγη) ή συστηματικά συμπτώματα (απώλεια βάρους, καχεξία) 2.
Η ακριβής διάγνωση καρκίνου του προστάτη προϋποθέτει εξετάσεις αίματος, δακτυλική εξέταση προστάτη, βιοψία προστάτη και πολλές φορές και ειδικές ακτινολογικές εξετάσεις. Αυτά θα καθορίσουν την επιθετικότητα της νόσου και την έκτασή της (εντοπισμένη μέσα στον προστάτη, τοπικά εκτεταμένη στην περιοχή του προστάτη και της κοιλιάς ή εκτεταμένη με μεταστάσεις). Οι γνώσεις αυτές, μαζί με το υπόλοιπο ιστορικό του ασθενούς, αξιολογούνται από ομάδα ειδικών ιατρών (ουρολόγων, ακτινοθεραπευτών και ογκολόγων), ώστε να επιλεγεί η καταλληλότερη θεραπεία για κάθε άνθρωπο2.
Όταν η νόσος περιορίζεται μέσα στον προστάτη, τότε το χειρουργείο (ριζική προστατεκτομή) και η ακτινοθεραπεία αποτελούν τις θεραπείες εκλογής για τους περισσότερους ασθενείς2. Πρόοδοι στις χειρουργικές τεχνικές και στις τεχνικές ακτινοθεραπείες στοχεύουν στην ελαχιστοποίηση των παρενεργειών των στρατηγικών αυτών με παράλληλη βελτίωση του θεραπευτικού αποτελέσματος.
Όταν η νόσος είναι τοπικά προχωρημένη ή μεταστατική, η ορμονοθεραπεία - μόνη ή σε συνδυασμό με ακτινοβολία- αποτελεί την καθιερωμένη θεραπευτική προσέγγιση.  Με τους διαφορετικούς ορμονικούς χειρισμούς που στοχεύουν είτε στη μείωση παραγωγής της τεστοστερόνης (από τους όρχεις ή τα επινεφρίδια), είτε στον αποκλεισμό της δράσης των ανδρογόνων στα καρκινικά κύτταρα, βελτιώνονται τα συμπτώματα των ασθενών, αναχαιτίζεται η εξέλιξη της νόσου και σε πολλούς ασθενείς βελτιώνεται η επιβίωσή τους 3.
Παρ΄ όλα αυτά, στους περισσότερους ασθενείς με τοπικά προχωρημένο ή μεταστατικό καρκίνο προστάτη η αρχική ορμονική θεραπεία παύει να είναι αποτελεσματική σε περίπου 18-24 μήνες, οπότε η νόσος λέγεται «ανθεκτική στον ανδρογονικό αποκλεισμό» 1.  Έως πρόσφατα, η αντιμετώπιση των ασθενών αυτών στόχευε στην ανακούφιση των συμπτωμάτων που σχετίζονταν με την εξέλιξη της νόσου, όπως οστικά άλγη. 
Από το 2004, η χημειοθεραπεία με δοσεταξέλη, αποτελεί την καθιερωμένη θεραπεία πρώτης γραμμής για αυτούς τους ασθενείς, έχοντας την αύξηση της συνολικής επιβίωσης. Παρ’ όλα αυτά, μετά την ολοκλήρωση της χημειοθεραπείας, η νόσος μπορεί να υποτροπιάσει ξανά και μέχρι πρόσφατα, δεν υπήρχε ενδεδειγμένη θεραπεία δεύτερης γραμμής 3.
Το 2010 ανακοινώθηκαν θετικά αποτελέσματα κλινικών μελετών, για 4 νέα φάρμακα: την καμπαζιταξέλη (νεότερη κατηγορία ταξανών), το Sipuleucel-T (εμβόλιο για αυτόλογη κυτταρική ανοσοθεραπεία), την οξική αμπιρατερόνη (ειδικό αναστολέα σύνθεσης των γενετικών ορμονών) και τη δενοσουμάμπη (ανθρώπινο μονοκλωνικό αντίσωμα κατά των μηχανισμών οστικής καταστροφής).
Τα τρία πρώτα απέδειξαν αύξηση επιβίωσης, ενώ το τελευταίο βοηθά στη μείωση των οστικών επιπλοκών, τόσο της ορμονικής θεραπείας, όσο και της μεταστατικής οστικής νόσου. Όλα τα φάρμακα έλαβαν άδεια κυκλοφορίας στην Αμερική, ενώ στην Ευρώπη άδεια εμπορικής κυκλοφορίας έλαβαν η καμπαζιταξέλη, η οξική αμπιρατερόνη  και η δενοσουμάμπη, επί του παρόντος1   Η εμπορική κυκλοφορία των φαρμάκων αναμένεται και στην Ελλάδα στο άμεσο χρονικό διάστημα.
Η οξική αμπιρατερόνη, μαζί με μικρές δόσεις πρεδνιζόνης, επιτυγχάνει καλύτερη επιβίωση ασθενών με ορμονοάντοχο καρκίνο προστάτη μετά από χημειοθεραπεία με δοσεταξέλη, σε σύγκριση με εικονικό φάρμακο και πρεδνιζόνη.
Η καμπαζιταξέλη χρησιμοποιήθηκε επίσης σε ασθενείς μετά από θεραπεία με δοσεταξέλη, όπου συγκρίθηκε με ένα άλλο συχνά χρησιμοποιούμενο χημειοθεραπευτικό στον καρκίνο προστάτη, την μιτοξανδρόνη.  Η μελέτη αυτή έδειξε μείωση του κινδύνου θανάτου κατά 28% με την χρήση της καμπαζιταξέλης. Τα ευνοϊκά αποτελέσματα ήταν παρόμοια σε όλες τις υποομάδες των ασθενών δηλαδή σε εκείνους που ήταν νεότεροι ή όχι στην ηλικία, σε εκείνους που είχαν περισσότερες ή λιγότερες μεταστατικές εστίες ή εκείνους που είχαν πάρει περισσότερους κύκλους χημειοθεραπείας στο παρελθόν ή όχι6.
Σήμερα, μία σειρά μελετών με νεότερα φάρμακα που στοχεύουν ειδικούς βιολογικούς μηχανισμούς του καρκινικού προστατικού κυττάρου και σχετίζονται με τον πολλαπλασιασμό και την επιβίωση των νεοπλασματικών κυττάρων,  βρίσκονται σε εξέλιξη, δίνοντας έτσι ελπίδες για την ανάπτυξη ακόμα περισσότερων θεραπειών για τον ασθενή με προχωρημένο καρκίνο του προστάτη1, όπως το   MDV3100, ένας καλύτερος αναστολέας του ανδρογονικού αναστολέα ή το ραδιενεργό ισότοπο α-ακτινοβολίας, το Radium-223, που έδειξαν βελτίωση της επιβίωσης σε σχέση με εικονικό φάρμακο και βρίσκονται υπό έλεγχο από τον Αμερικανικό Οργανισμό Φαρμάκου και αναμένεται η απόφασή του για έγκριση. 
Έτσι, έχουμε πλέον πολλές ελπίδες για βεβαιωμένες, αποδεδειγμένες νέες θεραπείες στον προχωρημένο καρκίνο προστάτη. 

Γράφει η Δανάη Δαλιάνη, Παθολόγος-Ογκολόγος, τ. Επικ. Καθηγήτρια Ογκολογίας. Παν/μιο του Τέξας, ΜD Anderson Cancer Center, Χιούστον, ΗΠΑ, Δ/ντρια Ογκολογικής Κλινικής, Ευρωκλινική Αθηνών

Βιβλιογραφικές αναφορές
1. TRENDS IN UROLOGY & MEN’S HEALTH: SUPPLEMENT, John Wiley & Sons 2011
2. EAU Guidelines on Prostate Cancer. Part 1: Screening, Diagnosis, and Treatment of Clinically Localized Disease, EUROPEAN UROLOGY 59 (2011) 61 – 71
3. EAU Guidelines on Prostate Cancer Part II: Treatment of Advanced, Relapsing, and Castration-Resistant Prostate Cancer, EUROPEAN UROLOGY 59 (2011) 572 – 5 8
4.http://www.fda.gov/AboutFDA/CentersOffices/OfficeofMedicalProductsandTobacco/CDER/ucm216214.htm
5.http://www.ema.europa.eu/ema/index.jsp?curl=pages/medicines/human/medicines/002018/human_med_001428.jsp&mid=WC0b01ac058001d124
6. Prednisone plus cabazitaxel or mitoxantrone for metastatic castration-resistant prostate cancer progressing after docetaxel treatment: a randomised open-label trial, De Bono et al, Lancet 2010; 376: 1147–54
7. Κατευθυντήριες οδηγίες επαγγελματιών υγείας http://www.nccn.org/professionals/physician_gls/pdf/prostate.pdf και
Κατευθυντήριες οδηγίες ασθενών http://www.nccn.org/patients/patient_guidelines/prostate/index.html
8.http://www.eof.gr/c/document_library/get_file?p_l_id=34765&folderId=34505&name=DLFE-1088.pdf