Γιατί οι έφηβοι αισθάνονται πως δεν τους καταλαβαίνουμε; Γιατί κλείνονται στον εαυτό τους και γιατί εκτονώνονται με επικίνδυνες συμπεριφορές και αυτοκαταστροφικές πράξεις;

Γράφει η Μίνα Κάνταρου, Σύμβουλος Ψυχικής Υγείας-Ψυχοθεραπεύτρια, ΜΑ in Clinical Counseling, La Salle University, Philadelphia
Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από κακόβουλη χρήση. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε την Javascript για να τη δείτε.

Όταν ένα παιδί βρίσκεται στην εφηβεία υπάρχουν σωματικές, ψυχολογικές και κοινωνικές αλλαγές. Έχει την ανάγκη να εκφράσει τις αγωνίες του και τις εσωτερικές συγκρούσεις. Πολλές φορές αυτή η περίοδος εκδηλώνεται με φοβερή δυσκολία στην επικοινωνία και με αντίδραση ή κόντρα. Ένα κοινό συναίσθημα που νιώθουν είναι πως κανείς δεν μπορεί να τους καταλάβει, να τους νιώσει και να δει τις καταστάσεις από την δική τους ματιά.  Ένα μικρό ποσοστό (10-20%), εκδηλώνει επικίνδυνες συμπεριφορές κατά την διάρκεια της εφηβείας. Επικίνδυνες συμπεριφορές είναι αυτές που εκφράζουν βία, παρορμητικότητα και εγκληματικότητα (κλοπές, επιθέσεις, κατάχρηση οινοπνευματωδών ποτών ή ναρκωτικών, φυγή από το σπίτι, αυτοκαταστροφικές πράξεις).
Όταν δεν βλέπει διέξοδο στον ορίζοντα, λόγω της προσωπικής κρίσης, του άγχους και του φόβου που βιώνει, κλείνεται στον εαυτό του νιώθοντας απόγνωση. Οι λόγοι ποικίλουν για τον καθένα. Μπορεί να είναι κάτι μικρό και ασήμαντο για τον γονιό, αλλά μεγάλης σημασίας για τον έφηβο. Δεν πρέπει να υποτιμάμε ποτέ τα θέματα τους, όχι μόνο στην εφηβεία αλλά σε όλες τις ηλικίες. Η υποβάθμιση της αξίας τον θεμάτων και των προβλημάτων τους, οδηγεί στην απομόνωση και πυροδοτεί ακριβώς αυτό που δεν θέλουμε, την κακή σχέση και επικοινωνία. Το παιδί αρχίζει να θέτει τον εαυτό του σε κινδύνους, προκειμένου να φτάσει στα όριά του. Άλλες φορές, χρησιμοποιεί τις επικίνδυνες αυτές συμπεριφορές σαν μια τιμωρία για τον εαυτό του. Μπορεί ακόμη και να επιτεθεί στον ίδιο του το σώμα π.χ. νευρική ανορεξία ή βουλιμία. Μπορούμε να το πούμε και ξέσπασμα.                      

Συμπεριφορές υψηλού κινδύνου

Επικίνδυνη συμπεριφορά, δεν έχουμε μόνο όταν υπάρχει σύγκρουση με την οικογένεια και όταν αυτή είναι πέρα από τα όρια της κλασικής σύγκρουσης μεταξύ γονιού και παιδιού. Επικίνδυνη συμπεριφορά έχουμε και με τον κοινωνικό περίγυρο. Αναφερόμαστε, στο σκασιαρχείο, στη βιαιοπραγία εναντίον κάποιου καθηγητή κ.λπ. Εκεί πάλι βλέπουμε τον έφηβο να αντιδρά για κάτι που τον έχει ενοχλήσει. Παρόλο που η συμπεριφορά αυτή είναι λανθασμένη, με αυτήν εκφράζει τον θυμό του. Εναλλακτικοί τρόποι αντιμετώπισης αυτού του θυμού θα βελτίωναν  την συμπεριφορά του και τη διαμόρφωση ενός πολιτισμένου χαρακτήρα. Αυτό μπορούμε να το καταφέρουμε με την καλή επικοινωνία και όταν τα αφτιά του γονιού είναι πρόθυμα να ακούσουν πραγματικά και με ψυχραιμία.

Ο ρόλος των γονιών

Δεν πρέπει οι γονείς να τρομάζουν τα παιδιά τους ή να τα κατηγορούν, διότι με αυτόν τον τρόπο χαλάνε την ελεύθερη επικοινωνία μεταξύ τους. Δημιουργείται φόβος και ενοχή, οπότε καλό θα ήταν να αποφύγετε την καλλιέργειά τους. Ο έφηβος τότε είναι που κλείνεται στον εαυτό του και ακολουθεί τους λάθος τρόπους έκφρασης, καθώς χάνει τα στηρίγματά του.
Σημαντικό ρόλο παίζουν και οι παρέες με τις οποίες συναναστρέφεται ένας έφηβος. Η διαμόρφωση μιας προσωπικής ταυτότητας μπορεί να επηρεαστεί από ομάδες άλλων. Το χαμένο στήριγμα από το σπίτι, λόγω της απομόνωσης που νιώθει από εκεί, υποκαθίσταται από παρέες που έχουν κοινό σημείο αναφοράς την ιδία κατάσταση, όπως για παράδειγμα ένα σενάριο θα είχε αυτήν την μορφή “τι να καταλάβουν οι δικοί μου… τολμάς να τους πεις τίποτα… δε καταλαβαίνουν… αρχίζει η υστερία!”. Την επικοινωνία που έπρεπε να έχει με τον γονιό δηλαδή, την έχει με τις λάθος συναναστροφές. Μερικές από αυτές τις επικίνδυνες παρέες μπορούν να οδηγήσουν σε αυτοκαταστροφικές καταλήξεις, όπως η τοξικομανία, ο αλκοολισμός ή η κακή χρήση του Internet σαν τρόπος εκτόνωσης.
Σε αυτήν την περίπτωση, με το να κατηγορείτε τις παρέες αυτές, περισσότερο απομακρύνετε το παιδί, παρά το φέρνετε κοντά σας. Αντίθετα, πλησιάζοντας το παιδί σας και δημιουργώντας μια φιλική σχέση μαζί του, η αποστάσεις μικραίνουν και το στήριγμα που θα έπρεπε να έχει πάνω σας ενισχύεται.
Για να γίνει η πρόληψη, οι γονείς καλό θα ήταν να ενημερώνονται για θέματα που απασχολούν τα παιδιά και να μην διστάζουν να τα ρωτάνε για τις όποιες απορίες έχουν. Δεν χρειάζεται να έχουν οι γονείς εξουσία πάνω στον έφηβο, γιατί αυτό βλάπτει το χτίσιμο της προσωπικότητάς του. Το ίδιο κακή είναι και η αδιαφορία.
Πρέπει λοιπόν να είμαστε κοντά στα παιδιά μας, και με σεβασμό και με διάλογο να καταλαβαίνουμε τις ανάγκες και τους προβληματισμούς τους. Μην υποβιβάζετε τα μηνύματα που σας στέλνουν οι νέοι. Έτσι θα αποφύγετε τις επικίνδυνες συμπεριφορές. Αξιοποιήστε όσο γίνεται, με σωστή διαπαιδαγώγηση, αυτήν την περίοδο, που είναι μια από τις πιο σημαντικές στην πορεία του εφήβου προς την ενηλικίωση.