Ξεκινά νέο ερευνητικό πρόγραμμα για την αντιμετώπιση του φαινομένου της εξάρτησης από τον τζόγο
Εκτύπωση

Όλοι μας λίγο πολύ έχουμε ακούσει ιστορίες για άτομα που έχουν καταστραφεί οικονομικά και ηθικά από τον τζόγο. Ορισμένοι δεν διστάζουν να παίξουν σε μια παρτίδα πόκερ ολόκληρες περιουσίες τις οποίες απέκτησαν με πολύ κόπο και σκληρή δουλειά. Ενώ άλλοι καταφέρνουν να σταματήσουν τον παθολογικό τζόγο έγκαιρα, δυστυχώς δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις ατόμων που, μέσα στην απόγνωσή τους, έφτασαν ακόμη και στα πρόθυρα της αυτοκτονίας. 

Ως παθολογικός τζόγος ορίζεται η έντονη ανάγκη του ατόμου να παίζει τυχερά παιχνίδια (χαρτιά, φρουτάκια, στοίχημα) σε τέτοιο βαθμό που να δημιουργείται πρόβλημα στον προσωπικό ή επαγγελματικό τομέα. Το άτομο αρχίζει και έχει προβλήματα στις σχέσεις του με τους αγαπημένους του ανθρώπους, απομονώνεται κοινωνικά, αρχίζει και αντιμετωπίζει έντονα οικονομικά ή ακόμη και νομικά προβλήματα, αλλά παρόλα αυτά δεν μπορεί να σταματήσει τον τζόγο. Ο παθολογικός τζόγος είναι ένα είδος συμπεριφορικού εθισμού, όπου το άτομο δεν μπορεί να σταματήσει μια συγκεκριμένη συμπεριφορά, καθώς αυτή τον κάνει να αισθάνεται όμορφα. Αξίζει να σημειωθεί ότι σε επίπεδο φυσιολογίας οι συμπεριφορικοί εθισμοί έχουν παρόμοιο τρόπο λειτουργίας με τον εθισμό σε ουσίες και σχετίζονται με τον κλασσικό μηχανισμό ερεθίσματος  και ανταμοιβής.

Το σύστημα ταξινόμησης για τις ψυχικές διαταραχές DSM-IV-TR ορίζει πως κάποιος πρέπει να έχει τουλάχιστον πέντε από τα ακόλουθα συμπτώματα ώστε να διαγνωσθεί με παθολογικό τζόγο:

Το άτομο έχει συνεχόμενες σκέψεις γύρω από τυχερά παιχνίδια

Το άτομο παίζει συνεχώς όλο και μεγαλύτερα χρηματικά ποσά σε τυχερά παιχνίδια

Έχουν γίνει προσπάθειες διακοπής της συμπεριφοράς, αλλά ήταν ανεπιτυχείς

Η συμπεριφορά του ατόμου αλλάζει δραστικά όταν προσπαθεί να διακόψει τον τζόγο (συναισθηματική ευαισθησία, μη λειτουργικότητα)

Χρησιμοποιεί τον τζόγο για να αποφύγει άλλα προβλήματα που έχει στη ζωή του

Συνεχίζει να παίζει τυχερά παιχνίδια με σκοπό να κερδίσει όσα έχασε παίζοντας

Ψεύδεται για τον αριθμό των ωρών που ασχολείται με τον τζόγο ή για το μέγεθος των ποσών που παίζει

Έχει προσπαθήσει να βρει λεφτά για να τζογάρει μέσω παράνομων ή ανήθικων τρόπων

Αντιμετωπίζει προβλήματα στον επαγγελματικό ή προσωπικό τομέα που σχετίζονται με τον τζόγο

Στηρίζεται αποκλειστικά σε άλλα άτομα ώστε να τον βοηθήσουν να βγει από το οικονομικό και ηθικό αδιέξοδο που έχει φτάσει μέσω του τζόγου

 

Το σύστημα ταξινόμησης ICD-10 περιγράφει τον παθολογικό τζόγο ως μία μορφή συμπεριφοράς που κατατάσσεται στις “διαταραχές συνηθειών και παρορμήσεων”. Δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία ώστε να κατατάσσεται στο φάσμα των ιδεοψυχαναγκαστικών διαταραχών. Παρ’όλα αυτά υπάρχουν ενδείξεις ότι μελλοντικά θα κατατάσσεται στις «μη σχετιζόμενες με ουσίες εξαρτήσεις».

 

Κλινικά χαρακτηριστικά

Ο παθολογικός τζόγος συνήθως αναγνωρίζεται από την ύπαρξη κάποιου από τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

1. Ενδιαφέρον για τα τυχερά παιχνίδια, το οποίο θεωρείται υπερβολικό είτε ως προς τα χρήματα που ξοδεύονται είτε ως προς τον χρόνο που αφιερώνεται.

2. Διαλείπουσα ή διαρκής απασχόληση με τα τυχερά παιχνίδια και ανάπτυξη ανοχής και έντονης επιθυμίας για αυτά.

3. Απώλεια ελέγχου και “κυνήγι επανάκτησης των χαμένων”, παρά τη συνειδητοποίηση ότι επέρχεται ζημία.

4. Διαταραχή που επηρεάζει το άτομο που παίζει τυχερά παιχνίδια και την οικογένειά του:

α) οικονομικά προβλήματα, όπως χρέη και ελλείμματα

β) κοινωνικά προβλήματα, όπως απώλεια εργασία  και φίλων, εγκατάλειψη εστίας, έξωση, προβλήματα στο γάμο, διαζύγιο, διαταραχές συμπεριφοράς στα παιδιά της οικογένειας, εγκληματικότητα και φυλάκιση

γ) ψυχολογικά προβλήματα, όπως  κατάθλιψη και απόπειρα αυτοκτονίας.

 

Μπορούν να αναγνωριστούν πέντε παραλλαγές του παθολογικού τζόγου.

1. Ο συμπτωματικός τζόγος συμβαίνει σε ψυχική νόσο, συνήθως κατάθλιψη, η οποία συνιστά την πρωτοπαθή διαταραχή.

2. Ο νευρωτικός τζόγος συμβαίνει ως αντίδραση σε συναισθηματικό πρόβλημα, ιδιαίτερα στα πλαίσια διαταραγμένης σχέσης στο γάμο ή κατά την εφηβεία.

3. Ο παρορμητικός τζόγος χαρακτηρίζεται από απώλεια του ελέγχου για διάφορες περιόδους, με ιδιαίτερη τάση να συνδυάζεται με ανοχή, έντονη επιθυμία και εξάρτηση από τη δραστηριότητα.

4. Ο ψυχοπαθητικός τζόγος αποτελεί μέρος της γενικευμένης διαταραχής της συμπεριφοράς που χαρακτηρίζει τη διαταραχή αντικοινωνικής προσωπικότητας.

5. Ο κοινωνικός τζόγος προκύπτει συνήθως από το περιβάλλον του ατόμου και αφορά σε κοινωνικά αποδεκτό έντονο τζόγο.

 

Σύμφωνα με μια άλλη κατάταξη (κατά Blaszcynski and Nower) οι ψυχιατρικοί τύποι των παθολογικών τζογαδόρων μπορούν να διαχωριστούν στις παρακάτω τρεις υποκατηγορίες:

-στην πρώτη κατηγορία  ανήκουν οι μεμαθημένοι μέσω συμπεριφοράς παθολογικοί τζογαδόροι (Behaviorally Conditioned Problem Gamblers). Η ομάδα αυτή παρουσιάζει  ελάχιστα επίπεδα ψυχοπαθολογίας. Οι ασθενείς της ομάδας αυτής έχουν  υψηλό κίνητρο για θεραπεία. Συχνά πολύ μικρές παρεμβάσεις όπως και συμβουλευτική επαρκούν για την ομάδα αυτή.

-στη δεύτερη κατηγορία  περιλαμβάνονται οι συναισθηματικά ευάλωτοι παθολογικοί τζογαδόροι: Προνοσηρό άγχος ή/και κατάθλιψη όπως επίσης και περιορισμένες ικανότητες αντιμετώπισης κι επίλυσης προβλημάτων χαρακτηρίζουν την ομάδα αυτή. Γι’ αυτόν το λόγο είναι πιο δύσκολη η επίτευξη της αλλαγής. Η υποκείμενη ευαλωτότητα οφείλει να αναγνωριστεί και να αντιμετωπιστεί στο πλαίσιο της θεραπείας.

-στην τρίτη κατηγορία περιλαμβάνονται οι αντικοινωνικοί παρορμητικοί τζογαδόροι: Σε αντίθεση με τους συναισθηματικά ευάλωτους τζογαδόρους, η ομάδα αυτή έχει έναν υψηλότερο επιπολασμό χαρακτηριστικών αντικοινωνικής προσωπικότητας, διαταραχής ελλειμματικής προσοχής και έναν υψηλό δείκτη παρορμητικότητας. Είναι  δύσκολο να κινητοποιήσει κανείς τέτοιους παθολογικούς τζογαδόρους να ξεκινήσουν θεραπεία καθώς παρουσιάζουν χαμηλή «συμμόρφωση»  και υψηλό δείκτη απότομης διακοπής της (drop out). Επιπλέον ανταποκρίνονται ελάχιστα σε οποιαδήποτε μορφή παρέμβασης

 

Στατιστικά Στοιχεία

Το συνεχώς  αυξανόμενο ενδιαφέρον στο χώρο της Δημόσιας Υγείας για τον παθολογικό τζόγο κινητοποίησε αυξημένο ερευνητικό ενδιαφέρον σε σχέση με  την επιδημιολογία της πάθησης  και τις συνδεόμενες με αυτήν διαταραχές, όπως και δημιούργησε την ανάγκη  για σχετικά εργαλεία ανίχνευσης, κατάλληλα για ευρύτερη χρήση στο γενικό πληθυσμό.      Εθνικές έρευνες επιπολασμού που εστίασαν στον παθολογικό τζόγο, έδειξαν ότι είναι μικρής έκτασης φαινόμενο –χρειάζονται επομένως μεγάλα δείγματα πληθυσμού για την ανάδειξή του- με ποσοστά κυμαινόμενα στο γενικό πληθυσμό από 0,2% έως 2,1% παγκοσμίως: Νορβηγία-0,2%, Νέα Ζηλανδία-0,5%, Σουηδία-0,6%,Νότιος Αφρική-1,4%, Αυστραλία-2,1%.  Πάνω από το 90% των ανθρώπων αυτών πάσχουν από περισσότερες από μία ψυχικές διαταραχές, ενώ το 40% μπορεί να φέρει πέντε διαφορετικές ψυχιατρικές διαγνώσεις. Είναι χαρακτηριστικό ότι το ποσοστό νοσηλευομένων  για παθολογικό τζόγο  τριπλασιάστηκε στη Γερμανία τη δεκαετία 2000 έως 2010.

Υπολογίζεται πως περίπου ένα 4%-7% του πληθυσμού των δυτικών κοινωνιών με πρόσβαση στον τζόγο θα παρουσιάσει μια φορά στη ζωή του συμπτώματα παθολογικού τζόγου για ένα διάστημα μεγαλύτερο των 6 μηνών. Οι άντρες είναι δύο φορές πιο πιθανό σε σχέση με τις γυναίκες να γίνουν παθολογικοί τζογαδόροι. Τα δύο φύλα παρουσιάζουν και διαφορετικές μέσες ηλικίες έναρξης αυτής της συμπεριφοράς, με τους άνδρες να ξεκινάνε στην εφηβεία και τις γυναίκες μετά την ηλικία των 20 ετών.

Ενώ παθολογικός τζόγος παρατηρείται σε όλες τις ηλικίες,  ολοένα περισσότερα παιδιά και έφηβοι εκδηλώνουν προβλήματα ως αποτέλεσμα υπέρμετρου τζόγου. Και αυτό παρά το γεγονός ότι οι περισσότερες νομοθεσίες αντιμετωπίζουν τον τζόγο ως ενήλικη δραστηριότητα και απαγορεύουν τη συμμετοχή ατόμων μικρότερων των 18 ετών. Πολλά άτομα που έπαιζαν πολύ τυχερά παιχνίδια στην παιδική και την εφηβική ηλικία, εκδήλωσαν αργότερα παθολογικό τζόγο στην ενήλικη ζωή.

Νέες μορφές τζόγου έχουν πρόσφατα εμφανιστεί κυρίως με τη μορφή του τζόγου μέσω του διαδικτύου.

 

Αιτιολογία

Τα αίτια του παθολογικού τζόγου δεν είναι συγκεκριμένα. Ορισμένες έρευνες έχουν δείξει σημαντικές διαφορές στον τρόπο λειτουργίας του εγκεφάλου των τζογαδόρων σε σχέση με τον υπόλοιπο πληθυσμό, κυρίως όσον αφορά τον μηχανισμό ανταμοιβής που αναφέραμε πιο πάνω. Συγκεκριμένα, οι τζογαδόροι παρουσιάζουν αυξημένη λειτουργία στο έσω ραβδωτό σώμα (ventral striatum) αλλά και στον πρόσθιο διάμεσο εγκέφαλο (anterior insula), περιοχές που σχετίζονται με τις παρορμήσεις όταν πιστεύουμε ότι κάνουμε κάτι για το οποίο θα ανταμειφθούμε, όπως συμβαίνει και στην περίπτωση του τζόγου. Βεβαίως οι διαφορές αυτές δεν σημαίνουν απαραίτητα πως υπάρχει κάποιο βιολογικό υπόβαθρο, καθώς η λειτουργία του εγκεφάλου μπορεί να επηρεάστηκε από την τζογαδόρικη συμπεριφορά και όχι το αντίστροφο. Γενικά είναι δύσκολο να βρεθούν σχέσεις αίτιου-αιτιατού μεταξύ μιας παθολογικής πράξης και της λειτουργίας του εγκεφάλου. Γι’ αυτό οι έρευνες γύρω από το βιολογικό υπόβαθρο του τζόγου άρχισαν να εστιάζονται στην έρευνα των γονιδίων, του πρωταρχικού γενετικού υλικού από το οποίο προερχόμαστε. Μια πρόσφατη έρευνα έδειξε ότι στις περιπτώσεις ομοζυγωτικών διδύμων που χωρίστηκαν αμέσως μετά τη γέννα, όταν ο ένας δίδυμος παρουσιάζει παθολογικό τζόγο, τότε υπάρχει μια πιθανότητα 8% και ο άλλος δίδυμος να παρουσιάζει παρόμοια συμπεριφορά, σε αντίθεση με την πιθανότητα 2% σε ένα τυχαίο δείγμα πληθυσμού.

Οι ψυχολογικοί παράγοντες πάντως φαίνεται πως παίζουν τον σημαντικότερο ρόλο στην ανάπτυξη του συγκεκριμένου εθισμού. Ένα μεγάλο δείγμα των παθολογικών τζογαδόρων δηλώνει ότι αυτό που τους είναι πιο σημαντικό είναι το αίσθημα ευφορίας και ενθουσιασμού κατά τη διάρκεια ενός τυχερού παιχνιδιού και όχι τόσο το χρηματικό έπαθλο. Άλλοι πάλι -κυρίως οι γυναίκες- αυτό που βλέπουν στον τζόγο είναι μια διέξοδος από την κατάθλιψη. Πέραν των συναισθηματικών διαταραχών που μπορεί να οδηγήσουν στον τζόγο, δεν είναι λίγες και οι περιπτώσεις τζογαδόρων που παρουσιάζουν γνωστικού τύπου προβλήματα, όπως π.χ. ένα ποσοστό που πιστεύει ότι μπορεί να ελέγχει τα “φαινομενικά τυχαία γεγονότα” κατά τη διάρκεια ενός στοιχήματος. Τέλος, ο παθολογικός τζόγος τείνει να παρουσιάζεται σε άτομα που έχουν διαγνωσθεί με ψυχικές διαταραχές όπως η οιστριονική, η ναρκισσιστική και η μεταιχμιακή διαταραχή προσωπικότητας.

Μηνύματα Κλειδιά

Οι παθολογικοί τζογαδόροι είναι μία ομάδα ασθενών που βρίσκονται κάτω από έντονη ψυχολογική πίεση και ευάλωτοι σε συννόσηση.

Ασθενείς με διαταραχές ουσιοεξάρτησης, διαταραχές της διάθεσης, καθώς και διαταραχές άγχους και προσωπικότητας θα πρέπει να ερωτώνται για τις συνήθειές τους σε σχέση με τα τυχερά παιχνίδια.

Συγκρινόμενοι με το συνολικό αριθμό παθολογικών τζογαδόρων, μόνο ένας μικρός αριθμός λαμβάνει κατάλληλη θεραπεία όπως συμβαίνει και με τους ανθρώπους που κάνουν κακή χρήση του αλκοόλ.

Η εξοικείωση με τα εργαλεία ανίχνευσης όπως και με τους παθολογικούς υποτύπους των τζογαδόρων, επιτρέπει στους ιατρούς την ευκολότερη αναγνώριση παθολογικών περιπτώσεων στην καθημερινή κλινική πρακτική.

Η συνεχιζόμενη ιατρική εκπαίδευση για ιατρούς, όπως και τα στοχευμένα μέτρα ανίχνευσης παθολογικών περιπτώσεων, μπορούν να συμβάλλουν στην παροχή επαρκέστερης υποστήριξης  σε παθολογικούς τζογαδόρους συγκριτικά με το παρελθόν.

Συνεργασία

Με δεδομένα τα ανωτέρω στοιχεία και τις συνέπειες του προβλήματος ο ΟΠΑΠ σε συνεργασία με την Α’ Ψυχιατρική Κλινική του Πανεπιστημίου Αθηνών στο Αιγινήτειο Νοσοκομείο θα αναπτύξουν συγκεκριμένες δράσεις (ερευνητικές και άλλες) με βασικούς στόχους:

(α) την αποτύπωση του φαινομένου σε συγκεκριμένη χρονική στιγμή,

(β) τη διαρκή παρακολούθηση της εξέλιξης του φαινομένου στο χρόνο,

(γ) τη διατύπωση προτάσεων αντιμετώπισης των προβλημάτων και ανάπτυξης επιλεγμένων, στοχευμένων παρεμβάσεων σε συγκεκριμένους πληθυσμούς – στόχους.